Illig Rôoms Ryk: verschil tussen versies

847 bytes toegevoegd ,  5 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
[[Ofbeeldienge:Holy Roman Empire crown dsc02909.jpg|thumb|<center>Krône uut de 10e êeuwe, (Wiener Schatzkammer)]]
[[Ofbeeldienge:Imperial Circles-2005-10-15-de.png|thumb|<center>De verdêlienge van 't Hillig Rôoms Ryk in Kreitsn. De landn buutn de Kreitsn in ‘t wit (1512)]]
't '''Hillig Rôoms Ryk''' (HRR) was ’n unie van stoatn in centroal [[Europa]] ounder 't gezag van êene keizer.
 
In 't joar 800 wierd [[Karel de Grôotn]] deur paus Leo III gekrôond tout keizer van 't [[West-Romeins Ryk]]. Dien titel was nie me gegeevn siddert 476.
 
De keizerskrône wierd ounderin de't [[Karoliengers]]Rôoms Ryk gedreegn deur keuniengn, die keunienk van de [[Frankisch Ryk|Frankn]], [[West-Francië]], [[Oost-Francië]] of [[Italië]] kostn zyn.
 
==Begun van 't Rôoms-Duuts Ryk==
Tusschn 924 en 962 wierd er gin keizer mè gekrôond. Achter dan de Karoliengers in 911 uutgestorvn woarn in [[Oost-Francië]], was [[Konrad I van Oost-Francië|Konrad I]] de verkoozn ipvolger van [[Lodewyk et Kiend]]. Konrad I gaft den anzet tout et vormn van e grôot Duuts Ryk, deur [[Hendrik de Veugeloare]] an te duudn ols zyn ipvolger. [[Otto I (HRR)|Otto I]], zeune van Hendrik de Veugeloare, kost et Hillig Rôoms Ryk herstelln, deurdat ie in 962 gekrôond wierd tout keizer. 't [[Ottoons Huus]] wordt doadeure anzien ols den êeste dynastie die de keizers van de Karoliengers ipvolgde.
Tusschn 924 en 962 wierd er gin keizer me gekrôond.
 
Tusschn 924 en 962 wierd er gin keizer mè gekrôond. Achter dan de Karoliengers in 911 uutgestorvn woarn in [[Oost-Francië]], was [[Konrad I van Oost-Francië|Konrad I]] de verkoozn ipvolger van [[Lodewyk et Kiend]]. Konrad I gaft den anzet tout et vormn van e grôot Duuts Ryk, deur [[Hendrik de Veugeloare]] an te duudn ols zyn ipvolger. [[Otto I (HRR)|Otto I]], zeune van Hendrik de Veugeloare, kost et Hillig Rôoms Ryk herstelln, deurdat ie in 962 gekrôond wierd tout keizer. 't [[Ottoons Huus]] wordt doadeure anzien ols den êeste dynastie die de Rôomse keizers van de Karoliengers ipvolgde.
 
’t Ryk bestound nie ollêne uut et keunienkryk Duutsland met [[Ôostnryk]], [[Boheemn]] en ’t loatere Zwitserland, mor ook nog uut de keunienkrykn [[Italië]] en [[Bourgondiërs#Ounder et Hillig Rôoms Ryk|Bourgondië]].
 
De [[Roomse keunienk|Rôoms-Duutsche keuniengn]] van 't Hillig Rooms Ryk wierdn nie ollemolle tout keizer gekrôond.
 
==De Habsburgers==
In 1437 stierf et [[Huus Luxemburg]] uut. Sigismund van Luxemburg ha gin ipvolger en zyn ênigste dochter, [[Elisabeth van Luxemburg|Elisabeth]], erfde Hongareye, Duutsland en Boheemn. Ze trouwde met [[Habsburg#Lyne van d’Albertynn|hertog Albrecht V van Ôostnryk]], die Sigismund in 1438 ipvolgde alsols keunienk [[Albrecht II (HRR)|Albrecht II]] van et't [[Huus Habsburg]].
 
Deur die verênigienge zyn de Habsburgers styf machtig gekommn. Achter Albrecht II wierdn ol de Habsburgsche keuniengn ook tout keizer gekrôond, uutgezounderd Ferdinand IV. En ol de keuniengn en keizers tout in 1740 woarn Habsburgers.
 
Achter 'n dôod van [[Karel VI van et HRR|Karel VI]] zyn dôod in 1740 stierf et Huus Habsburg uut in mannelikke lyne uut. Me zyn dochter [[Maria Theresia van Ôostnryk]], die getrouwd was mè [[Frans I van et HRR|Frans I]], begost et Huus ''Habsburg-Lotharingen''.
 
Et't Hillig Rôoms Ryk blêef bestoan tout in 1806. [[Frans II (HRR)|Frans II]] dêed ofstand ounder druk van [[Napoleong]].
 
== Rykshervormiengn ==
|[[Ofbeeldienge:Holy_Roman_Empire_Arms-double_head.svg|thumb|100px|left|<center>Woapn van 't HRRWoapn achter 1400]]
An ’t begun van de 15e êeuwe was de groundwet van et't Ryk nog nie styf goed ip punt.
 
Der bestound wel ol e document, de ''Goudn Bul'', vo de verkiezienge van de keuniengn en keizers te reegeln. De Goudn Bul, of goudn zegel, kwamt er ounder [[Keizer Karel IV]] van 't [[Huus Luxemburg]], binst de Ryksdag van Nurenberg in 1356.
Da joar krêeg et Ryk e nieuwn titel: ''Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation'' (Hillig Rôoms Ryk van de Duutsche Noatie).
 
Tout ton haan de keizers nie zovele macht g’hed over under erflandn, de zogenoamde ''Hausmacht''.
zogenoamde ''Hausmacht''.
 
Maximiliaan zyn ipvolger, zyn klêenzeune [[Keizer Karel V|Karel]], krêeg wel vele macht over de Habsbursche Nederlandn, want je was ofkomstig van doa. Je was geboorn in ’t Prinsnhof van [[Gent]]. Achter da zyn voader [[Filips I van Kastilië|Filips de Schôonn]] in 1506 gestorvn was, erfdegt ie de [[Lêge Landn]] an zyn zes joar. Je wierd ipgebrocht in [[Mecheln]] by zyn tante [[Margaretha van OostnrykÔostnryk]], de [[Landvoogdn van de Habsburgsche Nederlandn|landvoogdesse van de Habsburgsche Nederlandn]], en je lêerde doa Vlams en Frans klappn. Van 1530 wast ie officieel keizer van 't Hillig Rôoms Ryk.
 
In 1543 kost Karel V, met et ''Verdrag van [[Venlo]]'', Gelre en Zutphen by zyn gewestn voegn. Van da joar wordn de Nederlandn ook de [[Zeventien Provinciën]] genoemd.
Achter zyn trôonsofstand stound Karel V in 1555 de Nederlandn of an zyn zeune [[Filips II van Spanje|Filips]] en in 1566 ook Spanje, Noapels, Sicilië en de Spoansche kolonies.
 
De keizerskrône en d'OostnrykscheÔostnryksche erflandn stound ie of an z’n broere [[Ferdinand I van et Illig Rôoms Ryk|Ferdinand I]].
 
== De Rôomse keizers van 800-924 ==
|}
 
== De keizers van 962-1806 ==
(Kykt no de [[lyste van Rooms-Duutsche keuniengn en keizers van et Hillig Rooms Ryk#De Rôoms-Duutsche keuniengn en keizers|Rôoms-Duutsche keuniengn en keizers]].)
[[File:HRR.gif|thumb|left|<center>'t Hillig Rôoms Ryk tusschn 962 en 1806]]
{|style="float:left"
 
|[[Ofbeeldienge:Flag Germany Emperors Banner.svg|thumb|150px|<center>Woapn van 't HRR vo 1400]]
{| width=90% class="wikitable"
|}
! width=8% | Portret
{|style="float:left"
! width=15% | Noame
|[[Ofbeeldienge:Holy_Roman_Empire_Arms-double_head.svg|thumb|100px|<center>Woapn van 't HRR achter 1400]]
! width=8% | Leevn
! width=8% | Keunienk
! width=8% | Keizer
! width=8% | Nota's
! width=8% | Dynastie
|}-
| [[File:Henry I the Fowler.JPG|100px|center]]
| align="center"|[[Hendrik de Veugeloare|Hendrik I]] <br>(Hendrik de Veugeloare)
| align="center"| 876<br>-<br>2 juli 936
| align="center"| 919–936
| align="center"| gin keizer
| align="center"| <small>Stichter van<br>'t Rôoms-Duuts Ryk<small>
|<center>[[Liudolfiengers|Ottoons Huus]]
|-
| [[File:Otto the Great.jpg|100px|center]]
| align="center"|[[Otto I (HRR)|Otto I]] <br>(Otto de Grôotn)
| align="center"| 23 november 912<br>-<br>7 meie 973
| align="center"| 936–973
| align="center"| 962–973
| align="center"| <small>Je was den êestn die in 962 de keizers van 't Rôoms Ryk ipvolgde, achter de môord ip [[Berengar van Friuli]] in 924<small>
|<center>[[Liudolfiengers|Ottoons Huus]]
|-
|}
 
4.469

bewerkingen