Insektn: verschil tussen versies

357 bytes toegevoegd ,  5 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
'''Insektn''' ('''''Insecta''''') (uut 't [[Latyn]] ''insectum'', vôgns 't Oed Grieks ἔντομον – éntomon of "in stiksjes gesneen") zyn e [[Klasse (biologie)|klasse]] van oengewervlde [[bêestn]] binn de [[Stamme (biologie)|stamme]] van de [[Geleedpôtign|gelêedpôotign]] die 'n uutwendig chitineachtig skelet ên, e driedêelig lichoam (kop, thorax en [[Buuk|achtrlyf]]), drie poar gelidde pôotn, saamngestelde oogn en êen poar antenn. Ze zyn by de mêest diversche groepn bêestn ip de planeete, woavan datr mêer dan e miljoen beschreevn zyn en mêer dan den eift van al de gekende leevnd [[organismn]] <ref name="Chapman">{{en}} [http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html Chapman, A. D. 2006 : Numbers of living species in Australia and the World'', ''Australian Biological Resources Study'', Canberra, ISBN 978-0-642-56850-2]</ref><ref>{{en}} [http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/biodiversity/biodiversity.html Wilson, E.O. 2009 : Threats to Global Diversity.]</ref>. 't Antal bestoande sôortn wordt geschat tusschn zes en tien miljoen<ref name="Chapman" /><ref>{{en}} Novotny, Vojtech; Basset, Yves; Miller, Scott E.; Weiblen, George D.; Bremer, Birgitta; Cizek, Lukas and Drozd, Pavel 2002 : Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest, ''Nature'', 416/6883, p. 841–844.</ref><ref name="number">{{en}} Erwin, Terry L. 1997 : Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles, p. 27–40; ''In'' {{en}} Reaka-Kudla, M. L., Wilson, D. E. and Wilson, E. O. : Biodiversity II, ''Joseph Henry Press'', Washington, D.C.</ref> en stelt potensjêel mêer dan 90% vôorn van de schillnde dierlikke leevnsvormn ip eirde<ref>{{en}} Erwin, Terry L. 1982 : Tropical forests: their richness in ''Coleoptera'' and other arthropod species, ''Coleopt. Bull.'', 36, p. 74–75</ref>. Insektn kunn gevoenn wordn ip bykans ol de meuglikke platsn, oewel datr mor e klêen antal in d' oceoann leevn, e leefgebied da oovrêerst is deur 'n andre groep van de gelêedpôotign, de kriftachtign.
 
De leevnskriengloopn van d' insektn varjêern, mo de mêeste insektn kommn uut eitjes. De gruuj van 'n insekte is ofgeremd deur 't nie rekboar uutwendig skelet en d' oentwikklienge oed 'n antal vervelliengn in. D' oenrype foazn kunn verschiln van de vulwassnn nor ipbow, uutzicht en leefgebied, en kunn e "sloapnd" puppe-stoadjum insluutn in de groepn die e kompleete gedoanteverwisslienge oendregoan. Insektn die 'n oenvolleedige gedoanteverwisslienge oendregoen ên gin puppe-stoadjum en de vulwassn ekzemploarn oentwikkln oovre e reeke nimfe-stoadjums <ref name="mcgraw-hill"> {{en}} 2007 : Insect physiology, ''McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology'', Ch. 9, p. 233</ref>. De verwantschap ip oogre nivoo van de zespôotign (of ''Hexapoda'') is oenduudlik. Verstêende insektn van reuzachtige ofmeetienge zyn gevoenn uut 't ''Palaeozoicum'', woaroendre draakevliegn mêt e vleuglebridte van 55 toe 70 centimeetrs. De mêest verschillnde insekte-groepn zoen e glyktydige evoluusje gêt êt mêt undre respektievlikke blommeplantn.
 
{{Commonscat|Insecta}}
5.459

bewerkingen