Hoofdmenu openen

Wijzigingen

1 byte verwijderd ,  4 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
{{streektoale|Noordelik West-Vlams}}
[[Ofbeeldienge:Francesco Petrarca00.jpg|thumb|Francesco Petrarca.]]
'''Francesco Petrarca''' of in 't korte '''Petrarca''' ([[20 juli]] [[1304]] – [[19 juli]] [[1374]]), was 'n [[Italië|Italjoansche]] gelêerde, schryvre en dichtre uut de [[Renaissance]], en êen van d' êeste humaniestn. Petrarca's êroentdekkienge van [[Cicero]]'s brievn wordt dikkers bekêekn lik 't begun van de vêertiendêewsche Renaissance. Petrarca wordt nogoal e kêe de "Voadre van 't Humaniesme" genoamd <ref> Die anduudienge verschynt byvôorbeeld in e [http://www.press.umich.edu/titleDetailDesc.do?id=15299 boek] van Carol Quillen's ''Rereading the Renaissance.''</ref>. In de zestiend êewe lei [[Pietro Bembo]] de foenemêntngroendvestn vo de teegnwôordige [[Italioans|Italjoansche toale]]; y steunde doaby ip de werkn van Petrarca, en ip dedie van [[Giovanni Boccaccio]], en in mindre moate, van [[Dante Alighieri]] <ref> In de [http://it.wikisource.org/wiki/Prose_della_volgar_lingua/Libro_primo/XIX Prose della volgar lingua], zeg Bembo da Petrarca en Boccaccio vôorbêeldn zyn van Italjoansche schryfstyl, mor 't toalgebruuk van Dante viendn mindre geschikt vo noa te doen.</ref>. Petrarca zoe loatre lik 't toppunt vo de Italjoansche styl anzien zyn deur de ''Accademia della Crusca'' (Italjoansche Toal-Akademie). Petrarca's sonnetn wierdn bewoenderd in heel Europa in de tyd van de Renaissance en wierdn e model vo de lyriesche [[dichtkunste]]. Y is ook bekend vo 't feit datn de noame "Doenkre Êewn" (d.w.z. [[Middelêeuwn]]) gelanceerd êt <ref name="DarkAges"> {{en}} [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-5037%28194301%294%3A1%3C49%3ASROTQO%3E2.0.CO%3B2-W Renaissance or Prenaissance], ''Journal of the History of Ideas'', Vol. 4, No. 1. (Jan. 1943), pp. 69-74; Theodore E. Mommsen, "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages" ''Speculum'' '''17'''.2 (April 1942:226-242); JSTOR link to a collection of several letters in the same issue.</ref>.
 
==Leevnsbeschryvienge==
===Joenge joarn en vroege loopboane===
[[Ofbeeldienge:Arezzo-Santa Maria della Pieve.JPG|thumb|left|Santa Maria della Pieve in Arezzo.]]
Petrarca wierd geboorn in de [[Toscane|Toskoansche]] stad Arezzo in 1304. Y was de zeune van Ser Petracco en ze wuuf Eletta Canigiani. Zyn noame was ôorsproenklik "Francesco Petracco". De noame wierd loatre [[Latyn|verlatynst]] no "Petrarca". Petrarca zyn joengre broere wierd geboorn in Incisa in Val d'Arno in 1307. [[Dante Alighieri|Dante]] was e moat van zyn voadre <ref name="Bishop"> {{en}} Plumb J.H. 1961 : The Italian Renaissance, Chapter XI by Morris Bishop "Petrarch", pp. 161-175; ''American Heritage Publishing'', New York, ISBN 0-618-12738-0</ref>. Petrarca brocht zyn vroegste kinderjoarn deure in 't dorptje Incisa, by [[Firenze]]. In zyn joenge joarn verblêeftn in Avignon en in 't dichtbye Carpentras, woanoa da zyn famielje veruusde om [[Paus]] Clemens V te vôgn die no doa kwam in 1309, 't begun van 't Avignonse Pausdom. Y studeerde rechtn an d' Universiteit van Montpellier (1316–20) en Bologna (1320–23) mê e leevnslange moat aa van in 't schoole genoamd Guido Sette. Omda zyn voadre van stiel e jurist was droengt y dr ip an da Petrarca en zyn broere ook rechtn zoen studeern. Petrarca pertank ad ip d' êeste plekke belangstellienge in 't schryvn en in de Latynsche lettrekunde en voend die zeevn joarn tydverspillienge. Doaby maktn bekend dat zyn voogdn ip wettige maniere êm zyn klêen eigndom in Firenze oentfutseld adn, 't gêene êm nog mêer ofkêer dej ên van 't recht[[systêem]]. Y zei, "Ik kostn 't nie anzien van e koopwoare te maakn van me verstand" otn oendrevoen ad da 't rechtsystêem lik a kunste was van rechtsbedêelienge te verkoopn <ref name="Bishop"/>. Petrarca schrêef hêel veele en Boccaccio was êen van oendre zyn befoamde moatn a wien datn dikkers schrêef. Achtre de dôod van undre oedrs, kêerdn Petrarca en zyn broere Gherardo weere nor Avignon in 1326, woa dat y veele ambtn vervulde. Zyn werk gaf êm veel tyd vo bizzig te zyn mê schryn. Me zyn êeste grôot werk, ''Africa'', 'n epos in 't Latyn oovre de befoamde generoal [[Scipio Africanus]], wierd Petrarca in hêel Europa bekend. Ip den 8-sten april 1341, wierdn den êeste dichtr die de lawrierkrôone oentvienk sins d' Oedeid en y wierd gekrôond ip den illege groend van 't Kapitôol in [[Rome]]<ref>Plumb, p. 164</ref>.
 
Y reisde veele in Europa, was ambassadeur en is den êeste toeriest genoamd gewist <ref> {{en}} NSA Family Encyclopedia 1992 : Petrarch, Francesco, Volume 11, page 240, ''Standard Education Corp.''</ref>, omdat y geweun vo ze plezier reisde <ref> {{en}} Bishop, Morris 1963 : Petrarch and his World, p. 92; ''Indiana University Press'', ISBN 0-8046-1730-9 </ref>. Da was de belangrykste reedn woarom datn de [[Mont Ventoux]] beklom <ref name="autogenerated1">Plumb, p. 163</ref>. Binst zyn reizn verzoamlde y sleetige Latynsche andschriftn en y was êen van d' êeste vo weere kennisse te pittn uut de schryvrs van Rome en Griekenland. Y moedigde [[Leontius Pilatus]] an by zyn vertoalienge van [[Homeros]] van 'n andschrifte da Boccaccio a kunn vienn, aloewel datn twyfelde an 't resultoat. Petrarca ad e kopie bekommn, die't nie an Leontius gaf <ref>Vittore Branca : Boccaccio - The Man and His Works, vert. Richard Monges, p.113-118</ref>, mor y kende zeive gin Grieks; vor êm zejd y was Homeros stom terwyl datn zeive doof was voor êm <!--<ref>''tuttotempolibero.altervista.org//poesia/trecento/francescopetrarca/epistolefamiliares.html Ep. Fam.'' 18.2 §9</ref>-->. In 1345 oentdekte y persôonlik e verzoamlienge brievn van [[Marcus Tullius Cicero|Cicero]], de verzoamlienge ''Atticum'', die vôdien nie bekend was.
5.459

bewerkingen