Groafschap Artesië: verschil tussen versies

32 bytes verwijderd ,  2 jaar geleden
geen bewerkingssamenvatting
[[Ofbeeldienge:VlaanderenArtesie1477.png|thumb|'t Groafschap Vloandern en Artesië (1477)]]
[[Ofbeeldienge:Blason province fr Artois.svg|thumb|200px|’t't Woapnschild van Artesië]]
'''Artesië''' (FransFrãns: '''Artois''') was e groafschap, gesticht in [[West-Francië]], en loater e provincieprovinsje in ’t't nôordn van [[Vrankryk]] tout an ’t't ende van de 18ste êeuwe. Achter de FranscheFrãnsche RevolutieRevoluusje in 1789 kwam ‘t't ounder ’t't [[Departement (Vrankryk)|departement]] [[Nauw van Kales (departement)|Nauw van Kales]] (Pas-de-Calais).
 
’t't Groafschap was begrensd deur Boulogne in ‘t't westn, Picardië in ‘t't zuudn, Koameryk in ‘t't ôostn en ‘t't [[groafschap Vloandern]] in ’t't nôordn.
 
De belangrykste steedn zyn Arras (Atrecht), Calais (Kales), Boulogne-sur-Mer ([[Bonen]]), Saint-Omer (Sint-Omoars), Lens en Béthune.
 
De noame komt van de Keltische stam van d’Atreboatnd'Atreboatn, die doa binst den Oudheid gevestigd woarn.
 
== Geschiedenisse ==
[[Julius Caesar]] versloeg d’Atreboatnd'Atreboatn binst de [[Gallië|Gallische]] Oorloogn in de 1ste êeuwe v. Chr. en je miek van hunderunder streke e Romeinse civitas, de ''Civitas Atrebatium'' met den hoofdstad ''Nemetacum'' (Atrecht, FransFrãns: Arras). De civitas lag in de Romeinse provincieprovinsje [[Gallië#Gallia Comata|Gallia Belgica]].
 
Veroverd deur de [[Frankn]] in de 5de êeuwe was Artesië êest de [[gouwe]] ''pagus Atrebatensis''.
 
In de 9ste êeuwe steldn de [[Karoliengers]] overoloveral gouwegroavn an, surtout vo de verdedigienge teegn de [[Vikings]]. Et groafschap (comitatus) wierd gesticht in West-Francië ounder Odalric (ca. 850) en Ecfrid (ca. 892).
 
==Gouwegroavn ounder de Karoliengers==
*ca. 850: Odalrik
*ca. 892: Ecfrid
*van 932 tout 1180: ounder ’t't [[groafschap Vloandern]]
Round 932 veroverde [[Arnulf I van Vloandern]] Artesië, en ’t't blêef e hêel ende ounder Vloandern, tout da [[Filips van den Elzas]] ’t't in 1180 gaf an zyn nichte Isabella van Henegouwn, os ze trouwde mè keunienk [[FilipsPhilippe II van Vrankryk|FilipPhilippe AugustAuguste]] van Vrankryk. Azo kwam Artesië ounder de [[Capetiengers]].
 
==Huus Capet==
*1180-1190: Isabella van Henegouwen en heur vint [[FilipsPhilippe II van Vrankryk|FilipPhilippe AugustAuguste]] van Vrankryk
*1190-1226: [[LodewykLouis VIII van Vrankryk]]
*1226-1237: [[LodewykLouis IX van Vrankryk]]
*1237-1249: Robert I van Artesië
*1250-1302: [[Robert van Artois|Robert II van Artesië]]
*1302-1329: Mahaut van Artesië
**betwist deur Robert III van Artesië
In 1285 trouwde Mahaut van Artesië met Otto IV van Bourgondië. HunderUnder dochter Johanna II van Bourgondië erfde ’t't groafschap Bourgondië van heur voader en ’t't groafschap Artesië van heur moeder.
 
==Huus Bourgondië==
*1329-1330: Johanna II, gravinne van Bourgondië
*1330-1347: Johanna III, gravinne van Bourgondië en heur vint Odo IV, [[hertog van Bourgondië]]
*1347-1361: [[FilipsPhilippe van Rouvres]]
*1361-1382: [[Margaretha I van Bourgondië]]
In 1320 trouwde Margaretha I van Bourgondië mè [[Lodewyk I|Lodewyk I van Vloandern]] of Lodewyk van Nevers. HunderUnder zeune was [[Lodewyk van Male]] en azo kwam Artesië were by Vloandern. Deurda zyn dochter [[Margaretha van Male]] in 1369 getrouwd was mè [[Filips dende Stoutn]], [[hertog van Bourgondië]] kwam ’t't ounder de [[Bourgondiërs#Hertoogn van Bourgondië van ’t huus Valois|Bourgondische hertoogn van ’t't huusHuus Valois]] en loater ounder de [[Habsburgers]].
 
==Huus Dampierre==
*1382-1383: [[Lodewyk van Male]]
*1383-1405: [[Margaretha van Male]] en heur vint [[Filips dende Stoutn]] (1383-1404)
 
==Huus Valois-Bourgondië==
*1405-1419: [[Jan zounder Vrees]]
*1419-1467: [[Filips dende Goein]]
*1467-1477: [[Karel dende Stoutn]]
*1477-1482: [[Maria van Bourgondië]] en heur vint [[Maximiliaan I]]
 
*1482-1506: [[Filips I van Kastilië]]
*1506-1556: [[Keizer Karel V]]
In 1529, by de Vrede van Koameryk (of Paix des Dames), most Karel V Bourgondië ofstoan an [[Frans I van Vrankryk]], moa je mocht wel ‘t't Groafschap Vloandern en Artesië houdn.
 
Met de [[Pragmatieke Sanctie]] van 4 november 1549 wierd de Bourgondische Kreits
deur Karel V ommegevormd tout de [[Zeventien Provinciën]] van de [[Lêge Landn]].
De Bourgondische Kreits bestound olal van 1512 ounder [[Maximiliaan I]], en was êen van de tien Rykskreitsn, woarin dat ‘t't [[Hillig Rôoms Ryk]] ingedêeld was.
Karel V bepoalde met de Pragmatieke Sanctie dan de Zeventien Provinciën
olsanassan mostn tegoare bluuvn ounder êen keunienk, on ze overg’erfd wierdn. Ze kwoamn doamee apart te stoan van ‘t't Hillig Rôoms Ryk en ’t't keunienkryk Vrankryk. Achter de trôonsofstand van Karel V kwoamn z’ounderz'ounder Filips II.
*1556-1598: [[Filips II van Spanje]]
*1598-1621: [[Isabella van Spanje]] en heur vint [[Albrecht van Oostnryk]] ([[Albrecht en Isabella]])
*1621-1659: [[Filips IV van Spanje]]
De Zeventien Provinciën of Habsburgse Nederlandn blêevn ounder ‘t't Spoans bewiend tout in 1659.
Binst de Spoans-Franschn oorloge (1635-1659), e gevolg van de Dertigjoarign oorloge (1618-1648), wierd de Slag by Duunkerke (1658) uutgevochtn.
’t't Verlies van Spanje leidde tout ’t't vredesverdrag, de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV van Spanje most doaby Artesië en stikkn van [[Groafschap Vloandern|Vloandern]] en
[[Groafschap Henegouwn|Henegouwn]] ofstoan an [[LodewykLouis XIV]] van Vrankryk.
 
Artesië kwam nu definitief ounder Vrankryk en vormde de FranscheFrãnsche provincieprovinsje Artesië tout an de FranscheFrãnsche RevolutieRevoluusje.
’t Verlies van Spanje leidde tout ’t vredesverdrag, de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV van Spanje most doaby Artesië en stikkn van [[Groafschap Vloandern|Vloandern]] en
[[Groafschap Henegouwn|Henegouwn]] ofstoan an [[Lodewyk XIV]] van Vrankryk.
 
Artesië kwam nu definitief ounder Vrankryk en vormde de Fransche provincie Artesië tout an de Fransche Revolutie.
 
{{commonscat|Artois}}
4.469

bewerkingen